BLOG 4 – Historische ontwikkeling Jeroen Boschlaan: Huidige stedenbouwkundige situatie

Theo van Hoeve
Home Actueel BLOG 4 – Historische ontwikkeling Jeroen Boschlaan: Huidige stedenbouwkundige situatie

Pauwert Architectuur verhuist in 2020 naar de oudste boerderij van Eindhoven. Iedere paar weken posten we een kort verhaal over ons toekomstige onderkomen. Deze week een verhaal over de aanleg van de ring en de ontwikkeling naar de huidige stedenbouwkundige situatie.  

Stedenbouwkundige ontwikkelingen

In de vorige blog schreven we over de samensmelting van Eindhoven en de omliggende dorpen in 1920. Groot-Eindhoven is in die tijd volop in ontwikkeling, voor een belangrijk deel als gevolg van de groei van Philips. Het aantal inwoners verdubbelt van 45.624 in 1920 naar 89.619 in 1930. Waar West-Eindhoven volledig beheerst wordt door Philips, denk aan Philipsdorp, Woensel-West en Drents Dorp, is de oostzijde dan nog landelijk. Lintbebouwing overheerste en tussen de dorpskernen waren nauwelijks verbindingswegen, alles was vooral bereikbaar via de oude kern Eindhoven in het midden.

Eind jaren ‘20 werden de Gender en de Stadsgracht gedempt. Zo ontstonden de verkeerswegen Vestdijk en Emmasingel en kon het verkeer in een kleine ring om het centrum gaan. Er werden ziekenhuizen gebouwd, een zwembad, het van Abbemuseum en het stadswandelpark werd aangelegd.

Onderdeel van het Algemene Uitbreidingsplan, waarin bijvoorbeeld de aanleg en uitbreiding van de riolering en stadsverlichting zijn opgenomen, zijn ook een verhoogd spoor én de ringweg. De laatstgenoemde moet de dorpskernen gaan verbinden, waarbij er uitgegaan wordt van een groei tot uiteindelijk 200.000 inwoners. De boerderij zal hierdoor aan de kruising komen te liggen van de nieuwe Ring en de oude verbindingsweg met Tongelre (de huidige Tongelresestraat).

De nieuwe boerderij

In 1925 wordt naar een ontwerp van architect A. Maurits in opdracht van P. de Louw de nieuwe boerderij gebouwd, waarvan de oorspronkelijke opzet nog nagenoeg bewaard is gebleven. De nieuwe boerderij bestaat uit een woongedeelte, koestal en meststal. De oorspronkelijke boerderij uit 1583 wordt dan als schuur in gebruik genomen.

Naar aanleiding van de wegreconstructie wordt in 1949 een driehoekig stukje van de originele boerderij afgesneden en een nieuwe westgevel (rondweggevel) in het verlengde van de nieuwe boerderij opgetrokken.  De boerderij ligt dan niet langer meer aan de Achterstraat maar nu aan de nieuwe Jeroen Boschlaan. Na realisatie van de rondweg verandert de directe omgeving steeds meer van landelijk/dorps naar stedelijk, iets wat in de rest van Eindhoven ook gebeurde. In de wederopbouwperiode was er veel behoefte aan woningen en werden er grote wijken bijgebouwd. Bestaande bebouwing wordt vervangen door woongebouwen, kantoren en winkels. Vlakbij onze boerderij wordt Lakerlopen gebouwd. Het is eigenlijk zeer opmerkelijk dat de boerderij al die tijd uit handen van projectontwikkelaars is gebleven en zo aan sloop is ontsnapt.

Brand in het monument!

Het ensemble van de nieuwe en oude boerderij inclusief erf ontvangt de status gemeentelijk monument in 2007, en is dan al lange tijd in eigendom van de gemeente Eindhoven. Het is één van de laatste stukjes “Klein Tongelre”, de oude dorpskern halfweg Eindhoven. Hiermee heeft het een belangrijke herinneringswaarde.

Op 30 mei 2007 ontstaat er brand in de ‘nieuwe’ boerderij, de vleugel uit 1925. De bovenverdieping brandt nagenoeg helemaal uit, en de begane grond gaat deels in vlammen op. Op dat moment wordt de nieuwe boerderij antikraak bewoond. Gelukkig komen de huidige bewoners er goed vanaf. Het afgebrande deel van de boerderij wordt vrij snel na de brand in zoveel mogelijk ere hersteld: een oude bouwmeester wordt in de arm genomen voor de constructie van de samengestelde kap, en de woonruimtes worden vernieuwd naar de eisen van deze tijd. Aan de buitenzijde krijgen de kozijnen de opvallende felgroene kleur die het gebouw in eerdere jaren heeft gedragen.

Bovenstaand verhaal brengt ons bij de huidige status van stedenbouwkundige situatie. In de volgende blog items zullen we schrijven over de typologische ontwikkeling van de gebouwen zelf. Deze ontwikkelingen, samen met de ontwikkelingen op stedenbouwkundig niveau, zullen het vertrekpunt worden van de ontwerpopgave.